Bado hujaandika ruhusa ya kutumia kiwanja chako — utaihitaji kabla mtu yeyote hajaanza kuchimba ardhi. Nenda kwenye Pata kiwanja → Hakikisha kiwanja chako.
Ni nini kinachokifanya kiwanja chako kiwe maalum, na unawezaje kutumia sifa hizo kwa njia bora? Hatua hii inaeleza jinsi ya kutathmini kiwanja chako na kuhakikisha bustani yako inanufaika na hali ya eneo lake.
Kiwanja hakisimami peke yake — ni sehemu ya jamii yako. Kwa hiyo ukaguzi unapaswa kuhusisha mtaa wako pia. Je, kuna historia au utamaduni wa kipekee unaopaswa kuonekana katika muundo wa bustani? Bustani inayoheshimu jinsi jamii inavyojiona itahisiwa kama jirani wa zamani zaidi kuliko mgeni.
Maeneo ya miradi ya mfano yanatumiwa kuonyesha hatua muhimu za mchakato huu. Bila shaka, hali yako itakuwa tofauti, kulingana na mahali, umbo na mazingira ya eneo la bustani yako — lakini hapa ni mahali pazuri pa kuanzia.
📄 Muhtasari (PDF, uk. 3) · kwa Kiingereza
Sifa za eneo
Katika hatua hii, utaandika sifa zinazoonekana za eneo la bustani. Je, eneo lina jua au kivuli? Ni tambarare au lina mteremko, na kuna miti iliyopo? Au liko ng’ambo ya barabara kutoka kanisani? Sifa hizi zote zitaathiri kile unachoweza kufanya kwenye eneo hilo. Kwa mfano, tuseme unataka kulima nyanya — eneo lako litahitaji kuwa na jua siku nzima.
Tembelea eneo la bustani yako na uandike kwa makini kila kitu kinachoweza kuathiri muundo wa bustani yako. Kwa kutathmini sifa za eneo kabla ya kubuni vitu vya bustani, utahakikisha muundo unaendana na hali ya kipekee ya eneo hilo.
Kiwanja hiki cha mfano ni cha kipekee kwa sababu ya: (1) kuwa kwenye kona yenye shughuli nyingi, (2) kuwa kwenye njia ya basi, (3) jengo lenye ukuta mkubwa usio na madirisha upande wa mwisho, (4) nyaya za umeme kando ya barabara, na (5) sehemu yenye jua kando ya njia ya watembea kwa miguu. Kiwanja chako kitakuwa na orodha yake. Andika pia sifa zozote za kiutamaduni au za kihistoria za eneo hilo na mitaa iliyo jirani — je, kulikuwa na biashara ya kuvutia kwenye kiwanja hicho zamani? Je, kulitokea matukio ya kihistoria karibu? Eneo hilo lilikuwaje kabla majengo hayajajengwa? Hii ni njia nzuri ya kuwashirikisha wakazi wa muda mrefu na wanafunzi wenye ujuzi wa utafiti wa kuchunguza kumbukumbu za jiji.
Kutembelea eneo
Shughuli zifuatazo zinaweza kufanywa kwa kikundi au na mtu mmoja mmoja unapotembelea eneo la bustani:
- Chukua sampuli za udongo. Kujua virutubisho vya udongo kunasaidia sana kuamua ni nini kitakachostawi vizuri zaidi katika bustani yako. Kipimo rahisi cha madini ya risasi (lead) kitasaidia pia kuhakikisha bustani yako ni salama. Penn State Extension inatoa utaratibu rahisi wa kupima udongo (kwa Kiingereza): agsci.psu.edu/aasl/soil-testing.
- Piga picha. Sote tunaona mandhari kwa njia tofauti, na kupiga picha ni njia mojawapo ya kuwaonyesha wengine kile tunachokiona. Tenga dakika 30 za kutembea na kupiga picha za eneo la bustani na mazingira yanayolizunguka. Kisha onyesheni picha zenu na mueleze kwa nini mlipiga kila moja.
- Keti na usikilize. Keti kimya kwenye eneo la bustani na usikilize kwa hisia zako zote. Unasikia nini, unanusa nini, unagusa nini? Baada ya dakika 30, andika ulichohisi. Je, kuna hisia nzuri zinazoweza kuingizwa katika muundo wa bustani, au hisia mbaya ambazo muundo unaweza kuzipunguza? Ingekuwaje tofauti siku nyingine ya wiki, au saa nyingine ya mchana au usiku?
- Pima na utathmini. Kupima eneo la bustani ni njia ya kukusaidia kulielewa kwa undani zaidi — hatua chache zinazofuata zinaeleza jinsi ya kufanya hivyo.
Pima kiwanja chako
Fuata hatua zilizo hapa chini ili kuanza kuchora mchoro wa eneo la bustani lilivyo sasa. “Ramani hii ya msingi” inaweza kuchapishwa na kutumiwa kwenye eneo hilo kuandika mahali vitu mbalimbali vilipo na sifa muhimu.
Au kipime kwa mkono
- Nenda kwenye maps.google.com. Tovuti hii ina picha zilizopigwa kutoka angani na zana za kupima mali.
- Andika anwani ya mali hiyo, au ya mali iliyo karibu zaidi yenye anwani inayojulikana. Kuza ramani hadi kwenye anwani hiyo na uangalie mahali njia ya watembea kwa miguu na pembe za mali zilipo. Kama pembe kamili hazijulikani, kadiria kwa sasa.
- Angalia picha ya angani na uchague mahali pa kuanzia kupima — pembe moja ya kiwanja cha bustani. Bofya kulia (control na kubofya kwenye Mac) mahali pa kuanzia na uchague “Measure distance” (pima umbali).
- Tafuta pembe inayofuata iliyo karibu, sogeza kishale, na ubofye kushoto. Umbali kati ya alama hizo mbili utaonekana. Andika namba hii.
- Buruta alama ya kuanzia hadi kwenye pembe inayofuata. Andika namba hii.
- Rudia kwa kila pembe ya bustani hadi uwe umepima kila upande. Kipimo cha mwisho kinapaswa kurudi kwenye mahali pa kuanzia.
Chora kiwanja chako
Sasa utachora mchoro wa mipaka ya bustani ilivyo sasa. Mchoro huu utatumiwa kuandika vipimo vya vitu (kama miti, n.k.) vilivyo kwenye eneo lako. Mchoro huu ni “mwonekano wa juu” (plan view), unaoonekana kutoka juu moja kwa moja, kama picha ya angani ya Google Maps.
Mchoro wa mipaka unatumia karatasi yenye miraba (graph paper) kuwakilisha ardhi, ambapo kila mraba mdogo unawakilisha futi 1 ya urefu halisi: chora upande mrefu kwanza (upande mrefu zaidi wa bustani, kuanzia mahali pa kuanzia), kisha upande mfupi ulio mwishoni mwake, kisha rudia kwa upande mwingine mrefu na upande mwingine mfupi.
⬇ Pakua karatasi zenye miraba (PDF · kwa Kiingereza)1/4" = 1'-0" — kwa viwanja vikubwa zaidi, unganisha karatasi kwa utepe wa gundi
Hakiki mchoro wako
Hatua inayofuata ni kutembelea eneo la bustani ili kupima na kuandika kwa mkono urefu wa kila mpaka wa mali. Vipimo vilivyochukuliwa kwenye eneo lenyewe vinapaswa kuaminiwa kuliko vipimo vya kidijitali.
- Tafuta mahali pa kuanzia mradi — mahali palepale ulipoanzia kwenye Google Maps (au mahali tovuti hii ilipokuwekea alama).
- Kwa kutumia tepu ya kupimia ya futi 100, pima na uandike umbali wa upande mrefu wa nje wa bustani, kutoka pembe hadi pembe.
- Kwa kutumia tepu ya kupimia ya futi 100, pima na uandike umbali wa upande mfupi wa nje, kutoka pembe hadi pembe.
- Rudia kwa upande mwingine mrefu.
- Rudia kwa upande mwingine mfupi.
Andika na utathmini vitu
Hatua inayofuata ni kuandika mahali vitu vyote vilivyo kwenye eneo la mradi vilipo, kisha kutathmini hali yake na thamani yake kwa bustani ya baadaye. Mahali pa kila kitu panapatikana kwa vipimo viwili: umbali kutoka mahali pa kuanzia mradi kufuata upande, na umbali kutoka kwenye upande wa bustani. Hii pia ni nafasi nzuri ya kuandika vitu vilivyo karibu kabisa na eneo la mradi lakini nje yake — nguzo ya umeme, bomba la maji la zimamoto (hydrant), au ukingo wa njia ya watembea kwa miguu — ambavyo vinaweza kuathiri mpango wa bustani.
Kuna njia nyingi za kutathmini kitu baada ya kujua kilipo: uzuri wake/sifa yake, muda unaotarajiwa kudumu, uimara wake, hatari inayoweza kuleta, uwezekano wa kukitumia tena, thamani yake kama makazi ya viumbe, n.k. Kwa kila kimoja, amua kama kinapaswa kubaki.
Jua na kivuli / ramani ya msingi
Chora vitu ungependa vibaki kwenye ramani yako ya msingi, kwa njia ileile ulivyovipima: kama ramani ya hazina, weka nukta au alama ya “X” kuonyesha mahali, na mduara kuizunguka wenye ukubwa wa nafasi kinayochukua (kwa mti au kichaka, mduara ni ukingo wa takriban wa majani yake, na nukta kwenye shina).
Kisha eleza hali za eneo kwenye mchoro huohuo:
- Kwa vivuli vya majengo, chora ukingo wa nje wa takriban wa sehemu yenye kivuli na uitie mistari.
- Kwa majengo, chora umbo lake la nje na ulitie mistari.
- Kwa nyaya za juu za umeme au simu, andika mahali zilipo juu ya eneo.
- Kwa sehemu zenye hali tofauti ya ardhi (kama sehemu zinazotuama maji), chora umbo la doa mahali zilipo takriban.
- Kwa miti, andika aina ya mti kama unaijua (mfano: “Mti wa maple”).
Muhtasari — uko tayari?
Toa muhtasari wa sifa kuu za eneo lako. Zitatumika katika hatua inayofuata kukusaidia kubuni bustani yako.
Urefu wa kila upande, na eneo lote kwa futi za mraba, ndivyo vinavyoamua ukubwa wa kiwanja chako, A–E:
| Ukubwa | Upande mrefu | Upande mfupi |
|---|---|---|
| A | futi 44–64 | futi 12–16 |
| B | futi 64–76 | futi 16–28 |
| C | futi 76–88 | futi 28–40 |
| D | futi 88–96 | futi 32–48 |
| E | futi 80–120 | futi 44–60 |
