Ang Toolkit na ito ay isang “do-it-yourself” na manwal ng tagubilin para sa mga boluntaryo ng komunidad na nagnanais magdala ng mas maraming kalikasan sa kanilang kapitbahayan. Hindi mahalaga kung ang proyekto ay pagbuhay sa isang malaking bakanteng lote o sa isang maliit na pitak ng lupa sa bakuran sa harap — gagabayan kayo at ang inyong mga kapitbahay ng manwal na ito sa mahahalagang hakbang ng pangangarap, pagdidisenyo at pagtatayo ng isang parke sa kapitbahayan.
May dalawang pangunahing bahagi ang sistema ng Park in a Truck: ang Toolkit na ito at ang isang serye ng mga Workbook. Ibinibigay ng Toolkit ang malawak na larawan ng mga pakinabang ng parke, ang kaalaman tungkol sa programa ng PiaT, at isang buong pangkalahatang-ideya ng proyekto ng parke mula umpisa hanggang dulo. Basahin muna ang buong Toolkit bago pumunta sa mga workbook, para mas maunawaan ninyo ang buong proseso ng pagtatayo ng parke.
📄 Panimula (pahina 4 ng PDF) · sa Ingles
Ang kuwento ng Park in a Truck
Ang Park in a Truck ay isang inisyatiba ng Landscape Architecture Program at ng Laboratory for Urban and Social Innovation (LUSI) ng Thomas Jefferson University.
- Ang aming pangarap: Mga lungsod kung saan lumilikha, nagtatayo at namumuhay ang mga tao sa mga komunidad na matatag, makatarungan, malusog at masaya.
- Ang aming misyon: Muling isipin kung paano idinidisenyo, itinatayo at pinananatili ang mga network na panlipunan, pangkalikasan at pang-ekonomiya ng mga lungsod.
- Ang solusyon: Isang luntiang network na pinatatakbo ng komunidad, na itinatayo sa pamamagitan ng mura at mabilis na pagsasaayos ng mga bakanteng lote na nagpapabuti sa kalusugang pangkapaligiran, panlipunan at pisikal sa mga kapitbahayang kulang sa yaman, nagpapanatiling buo sa mga kapitbahayan, at tumutulong sa mga residente na pamunuan ang pagbabago at muling pamumuhunan sa kanilang lugar.
Mahal at masalimuot ang pagtatayo ng parke, at madalas itong ginagawa nang walang pakikilahok at suporta ng mga taga-roon. Iba ang paraan ng PiaT:
- Pinamumunuan ng komunidad. Ang mga residente mismo ang gumagawa ng lahat ng yugto ng pagpaplano, pagtatayo at patuloy na pag-aalaga ng kanilang parke. Hindi lang ito paglikha ng parke — paglikha rin ito ng komunidad.
- Naiaangkop. Sa pamamagitan ng Toolkit, nasa mga residente ang lahat ng impormasyong kailangan nila para sa kanilang bagong parke.
- Nakakaengganyo. Binibigyan ng PiaT ang mga kabataan ng pagkakataong ibaling ang kanilang lakas sa mas mabubuting bagay.
- Matipid. Para manatiling mababa ang gastos, pinipili ng komunidad ang mga bahaging gusto nila — mesa ng chess, lugar na ihawan, mesang pang-picnic, mga puno, taniman ng bulaklak, daanang lakaran, bahay-bahayan, entablado, pavilion na may bubong, mga trosong maaakyat, atbp. — na madaling ikabit. Walang mahal o espesyal na bahaging ibinabaon sa lupa o konstruksiyon.
- Inihahatid sa inyong pinto. Isinasakay sa isang trak ang lahat ng kailangan at inihahatid sa lote kung saan itatayo ng mga boluntaryo ng komunidad ang kanilang parke — sama-sama, parang bayanihan.
- Ipasa ang kabutihan. Nakakahawa ang tagumpay, at bumubuo ang PiaT ng samahan ng mga beterano sa pagtatayo ng parke na handang tumulong sa mga nagsisimula pa lang sa kanilang paglalakbay.
“Pinahihintulutan ng Park in a Truck ang mga komunidad na paunlarin ang kanilang sarili, at talagang naglilingkod ito sa mga residente sa halip na palayasin sila.”
— DeWayne Drummond, Mantua Civic Association
📄 Ang Kuwento ng Park in a Truck (pahina 5 ng PDF) · sa Ingles
Mga gabay na prinsipyo + layunin
Muling pag-iisip kung paano idinidisenyo, itinatayo at pinananatili ang mga network na panlipunan, pangkalikasan at pang-ekonomiya sa mga lungsod. Ito ang aming pinaniniwalaan.
- Pairalin ang pagkakapantay-pantay sa pamamagitan ng pakikilahok at pagiging bukas sa lahat — baguhin ang nakagawiang hindi makatarungang pagpapasya, magbigay ng mabubuting daan para sa kabataan, lumikha ng mga lugar para sa bago at dati nang ugnayan ng mga tao, pagandahin ang mga lugar at palaguin ang pagmamalaki ng komunidad, lumikha ng “sentro” ng kapitbahayan sa pamamagitan ng mga event, gawain at biglaang pagkikita.
- Lumikha ng pagkakataong matuto para sa lahat — hasain ang kakayahang mamuno ng mga estudyante sa high school bilang “park ambassador” (mga sugo ng parke), hikayatin ang pagkatuto sa pamamagitan ng aktuwal na paggawa sa hardin ng komunidad at mga event, makipagtulungan sa mga lokal na paaralan at organisasyong pang-edukasyon para sa mga klase at workshop, magturo ng totoong kasanayan sa konstruksiyon para sa buhay at trabaho.
- Igalang at paunlarin ang mga dati nang lakas, yaman at network ng komunidad — tanggapin ang iba’t ibang uri ng event at gawain ng komunidad, maging bukas sa lahat ng tao, palaguin ang pagsasama-sama ng lahat, hikayatin ang pakikilahok ng iba’t ibang henerasyon, parangalan ang kasaysayan ng kapitbahayan at ang lokal na kultura.
- Pasiglahin ang lokal na ekonomiya — gumamit ng mga materyales na mula sa lugar, matibay at hindi nakalalason, pataasin ang halaga ng ari-arian at pasiglahin ang lokal na ekonomiya, buhayin ang mga loteng hindi nagagamit.
- Labanan ang pagbabago ng klima — bawasan ang epekto ng “urban heat island” (sobrang init sa lungsod) sa pamamagitan ng pagtatanim ng puno at pagpaparami ng tirahan ng mga pollinator, bawasan ang epekto ng tubig-baha at tubig-ulan, lumikha ng network ng mga parke na mag-uugnay sa mga isla ng mahusay na tirahan ng mga hayop, magbigay ng lokal na pagkakataong makaugnay sa kalikasan, gumamit ng mga katutubong halaman na madaling alagaan at mahalaga sa mga hayop, gumamit ng mga organikong paraan para hindi na kailangan ang kemikal na pestisidyo, mag-ipon at muling gamitin ang tubig-ulan.
- Itaguyod ang kalusugan ng komunidad — hikayatin ang pag-eehersisyo, magbigay ng lugar para magtanim ng pagkain at magpalago ng pagkakaibigan na pinagsasaluhan ng komunidad, alagaan ang espasyo para sa pagpapahinga ng isip, saya at pagkakaibigan, gawing madali at ligtas ang pagpunta sa labas, magbigay ng lokal na pagkakataong makaugnay sa kalikasan.
📄 Mga Gabay na Prinsipyo + Layunin (pahina 6 ng PDF) · sa Ingles
Bakit parke?
Huminga nang malalim at isipin ang inyong sarili sa isang hardin o nakaupo sa ilalim ng isang madahong puno na marahang kumakaluskos sa hangin. Huni ng mga ibon ang naririnig ninyo, at naaamoy ninyo ang matamis na bango ng mga bulaklak ng tagsibol. Baka naririnig din ninyo ang tawanan ng mga batang tuwang-tuwang tumatalon mula sa bato papunta sa bato, o ang mahinang kuwentuhan ng matatandang naghahardin sa malapit. Ano ang pakiramdam ninyo?
Alam nating lahat ang saya at kapanatagang nararamdaman natin kapag nararanasan natin ang kalikasan sa paligid natin. Kaya hindi na nakapagtataka na pinatutunayan ng siyentipikong pananaliksik na ang simpleng pagtira malapit sa isang parke ay nagpapalusog sa inyo, at ang paggugol ng oras sa parke — naglalakad man, nagbibisikleta o nagpapahinga lang — ay nagpapabuti sa inyong kalusugan ng isip at katawan.
“Ang Park in a Truck ay isang proseso na nagbibigay-kapangyarihan sa mga komunidad na baguhin ang kanilang kapitbahayan, isang lote sa bawat pagkakataon.”
— Tagapagtatag ng PiaT, Kim Douglas
Sa susunod na pahina ang apat na iba’t ibang paraan ng pagdanas ng pakinabang ng mga parke sa kapitbahayan:
- Pakinabang sa pakikisalamuha. Inilalabas ng mga parke ang mga tao mula sa kanilang bahay. Maginhawang lugar ng pagtitipon ang mga ito — para magkape, maglaro ng chess o para sa mga organisadong event ng kapitbahayan: mga lugar na ligtas, mga lugar para lumago, mga yamang pinagsasaluhan, mga lugar para magkita-kita. Ang mismong pagtatayo ng kanilang parke ay tumutulong sa pagbubuklod ng komunidad. Para magbahagi. Para maghilom. Para magdiwang.
- Pakinabang sa ekonomiya. Makatutulong ang parke sa pagpapasigla ng lokal na ekonomiya. Puwedeng maging pansamantalang palengke ang mga parke kung saan ibinebenta ng mga residente ang kanilang mga gawang-kamay. Umuunlad ang mga lokal na negosyo kapag umaakit ng bisita at mamimili ang mga parke sa malapit: mas maraming taong dumaraan, suporta sa mga lokal na artisan, suporta sa mga negosyong gumagala, mas mababang gastos sa enerhiya, pag-iimbak ng CO₂. Pinatataas din ng mga parke ang halaga ng ari-arian, na umaakit sa mga pamilyang naghahanap ng kapitbahayang hindi gaanong siksikan at may mas maraming luntiang espasyo at pasilidad.
- Pakinabang sa kalikasan. May mahalagang pakinabang sa kapaligiran ang mga luntiang espasyo, gaano man kalaki. Makapagbibigay ang maliliit na parke ng mahalagang tirahan para sa mga hayop na taga-roon at dumaraan, at nagsisilbing mahalagang lugar para sa mga pollinator: mas malinis na hangin, pag-ikot ng sustansiya, tirahan ng mga hayop, mas maraming uri ng buhay, pagsipsip ng lupa sa tubig-ulan. Mahalaga ang mga luntiang espasyo sa pagsipsip ng tubig at pagbawas ng baha sa lungsod. Lahat ng ito ay tumutulong labanan ang pagbabago ng klima.
- Pakinabang sa kalusugan. Pinabubuti ng pagiging malapit sa mga luntiang espasyo ang kalusugan ng isip at kagalingan nang higit pa sa pakinabang ng pag-eehersisyo lamang. Tumutulong ang mga parke na pababain ang presyon ng dugo, pataasin ang kagalingang panlipunan, at itaguyod ang mabubuting gawi sa kalusugan: malinis na hangin, mas mababang temperatura, mas maraming ehersisyo, mas maginhawang pakiramdam, mas kaunting stress. Mas malaki pa ang pakinabang para sa mga pamilyang mababa ang kita. Isang parke araw-araw, layo sa doktor ang kapalit.
Isang network ng mga parke
Mahalaga sa malusog na kapitbahayan sa lungsod ang malinis na hangin, malinis na tubig at ang pag-iingat sa kakaunting luntiang espasyo. Sa kasamaang palad, maraming lugar sa lungsod ang may mahabang kasaysayan ng polusyon, mahinang pamamahala ng tubig sa ibabaw ng lupa at mga pinabayaang bukas na espasyo, pero kulang sa yaman para lutasin ang mga problemang ito. Sa pamamagitan ng paggamit sa hangarin ng mga residente na baguhin ang kanilang kapitbahayan, may mahalagang papel ang mga komunidad sa paglikha ng malulusog na kapaligiran sa lungsod na nagbabalik ng kalikasan sa ating mga lungsod. Maraming layunin ang inisyatibang Park in a Truck, pero isa sa pinakamahalaga ang tulungan ang mga komunidad na magtayo ng matatag at likas na mga oasis sa lungsod.
Kapag pinagsama bilang luntiang network sa buong lungsod, lumilikha ang mga parkeng idinisenyo ng Park in a Truck ng mga daanan ng mga hayop at mga isla ng luntian na nagpapababa ng mataas na temperatura sa labas na dulot ng epektong “urban heat island.” Mahalagang paraan ang mga luntiang inisyatiba na pinamumunuan ng komunidad para makatulong sa paglikha ng mga parkeng mayaman sa iba’t ibang uri ng buhay at mas bukas sa lahat, na tutulong sa paglipat sa isang mas matatag na lipunang mababa ang carbon.
Binibigyang-kakayahan ng PiaT ang mga komunidad na lumikha, magtayo at mamuhay sa mga komunidad na matatag, makatarungan, malusog at masaya.
Tingnan online ang interactive na mapa, o ang listahan ng mga parke sa ibaba.
📄 Isang 'Network' ng mga Parke (pahina 9 ng PDF) · sa Ingles
Ano ang pollinator?
Mahalaga ang polinasyon sa isang matatag at malusog na ecosystem. Isa sa bawat tatlong subo ng pagkaing kinakain ninyo ay nakasalalay sa mga pollinator. Ang mansanas, almendras, dalandan, abokado, peach, peras, plum, cherry, alfalfa, blueberry, banilya, cranberry, kamatis, kiwi, igos, kape, strawberry, blackberry, raspberry, lemon, dayap, talong, kumquat, nectarine, ubas at cacao (tsokolate) ay nakasalalay lahat sa kanila.
Ang mga pollinator ay mahalaga at kailangang bahagi ng proseso ng polinasyon — ang mga hayop at insektong tumutulong maghatid ng polen kung saan ito kailangan. Ang mga ibon, bubuyog, paru-paro, paniki at marami pang ibang nilalang ay mga pollinator.
Mahalagang bahagi ng pagpaparami ng halaman ang polinasyon. Ang polen mula sa anther ng bulaklak (ang lalaking bahagi ng halaman) ay kumikiskis o nahuhulog sa isang pollinator. Dadalhin naman ng pollinator ang polen na ito sa ibang bulaklak, kung saan dumidikit ang polen sa stigma (ang babaeng bahagi). Ang bulaklak na napertilisa ay magbubunga kalaunan ng prutas at buto.
Alam ba ninyo kung bakit humuhugong ang ilang bubuyog? Ang ilang halaman, gaya ng kamatis at blueberry, ay naglalabas ng polen sa dalawang maliliit na butas sa bawat anther. Kinakagat ng mga bubuyog ang anther, kumakapit nang mahigpit, at humuhugong para alugin palabas ng bulaklak ang polen.
Hindi mahalaga ang laki
Huwag ninyong isiping kailangang malaki ang parke. Kahit ang pinakamaliit na pitak ng lupa ay puwedeng maging espasyo ng kalikasan — isang lugar kung saan makakakita ang mga ibon, bubuyog at iba pang pollinator ng masarap na bulaklak para gawin ang kanilang trabaho. Ang isang 4×4 na pitak sa bakuran sa harap o kahit isang window box ay makapagbibigay ng marami sa parehong pakinabang ng mas malaking parke. Tinatawag namin itong Park Patch.
Ang Park Patch ay parang hardin sa bahay… pero higit pa. Bahagi ito ng network ng mga parke sa buong komunidad o lungsod na nag-uugnay sa mga tao at pollinator para mapabuti ang kapaligiran at ang kalidad ng buhay ng lahat. Kailangan ng mga pollinator ng pagkain, tubig, masisilungan… at ng isa’t isa. Ang mga Park Patch ang simula ng isang bagay na mas malaki.
Magandang paraan ang Park Patch para literal na madumihan ang inyong mga kamay. Hasain ang inyong kakayahan at magbigay-inspirasyon sa inyong mga kapitbahay — magtayo ng Park Patch!
Ang anim na hakbang
Kaya paano magkakaroon ng bagong parke ang inyong komunidad? Isang paraan ay lapitan ang inyong councilperson at subukang ipatayo sa lungsod ang isang parke para sa inyo. Pero maaaring abutin iyon ng ilang taon ng pagpaplano, at mahal ang mga parke. Sa halip, paano kung ang komunidad mismo ang magdisenyo at magtayo ng sarili nitong parke? Iyan mismo ang magagawa ninyo gamit ang Toolkit ng Park in a Truck. Ipinakita ng pananaliksik na ang mga proyekto ng pagtatayo ng parke na pinamumunuan ng komunidad ay nagpapalago ng pagmamalaki, kapangyarihan at kaligtasan ng komunidad.
Inilalarawan ng aklat na ito ang mahahalagang hakbang sa pagtatayo ng inyong parke sa anim na kabanata: Kumuha ng lote, Mag-organisa, Magsuri, Mangarap, Lumikha at Mag-alaga. Ibinibigay ng bawat kabanata ang pangkalahatang pag-unawa sa hakbang. Pagkatapos, kapag handa na kayong magsimula, pumunta sa workbook ng kabanatang iyon para sa mga detalye.
- Kumuha ng lote — Paano makakuha ng lote.
- Mag-organisa — Paano bumuo ng komite ng parke.
- Magsuri — Paano suriin ang inyong lote.
- Mangarap — Paano idisenyo ang inyong parke.
- Lumikha — Paano itayo ang inyong parke.
- Mag-alaga — Paano alagaan ang inyong parke.
📄 Mga Hakbang ng Toolkit ng PiaT (pahina 11 ng PDF) · sa Ingles
Paunawang legal
Ang mga rekomendasyon sa Toolkit na ito ay batay sa karaniwang gawi sa paggawa at konstruksiyon. Ang Thomas Jefferson University, ang Lab for Social Innovation nito, ang Park in a Truck, at ang kanilang mga guro, kawani at kaanib ay walang ibinibigay na garantiya tungkol sa katumpakan, malamang na resulta o pagiging maaasahan ng mga rekomendasyong ito, at hindi sila mananagot sa pinsala o pagkasugat ng tao o ari-arian na magmumula sa paggamit ng mga ito. Ang paggamit sa mga rekomendasyong ito ay nangangahulugang tinatanggap ninyo ito. Nasa Mga mapagkukunan ang buong paunawang legal.
Ang Toolkit na ito ay isang dokumentong patuloy na binubuo — isa sa ilang bersiyong ilalathala. May natututuhan sa bawat pulong ng komunidad, bawat punta sa hardware store, at bawat parkeng itinatayo. Pakibahagi ang inyong mga naiisip, tanong o ideya: ParkinaTruck@jefferson.edu.
