Gid sa a (Toolkit la) se yon liv enstriksyon pou “fè l ak pwòp men ou”, pou volontè nan kominote a ki angaje pou mete plis lanati nan katye yo. Kit pwojè a se refè yon gwo teren vid, kit se yon ti moso tè devan lakay ou — liv sa a ap gide w ansanm ak vwazen ou yo nan etap esansyèl yo: imajine, fè desen, epi bati yon pak nan katye a.
Sistèm Park in a Truck la gen de gwo pati: Toolkit sa a ak yon seri kaye travay. Toolkit la ba ou gwo pwen yo sou avantaj pak yo, istwa pwogram PiaT la, ak yon apèsi sou yon pwojè pak depi nan kòmansman rive nan bout. Li tout gid la anvan ou ale nan kaye travay yo, konsa w ap pi byen konprann tout pwosesis pou bati yon pak.
📄 Entwodiksyon (paj 4 nan PDF la) · an anglè
Istwa Park in a Truck
Park in a Truck se yon inisyativ Pwogram Achitekti Peyizaj la ak Laboratwa pou Inovasyon nan Vil ak nan Sosyete (LUSI) nan Thomas Jefferson University.
- Vizyon nou: Vil kote moun kreye, bati epi viv nan kominote ki dirab, jis, an sante epi ki gen lajwa.
- Misyon nou: Repanse kijan yo fè desen, bati epi kenbe rezo sosyal, ekolojik ak ekonomik vil yo.
- Solisyon an: Yon rezo vèt kominote a jere li menm, ki fèt ak renovasyon teren vid ki pa koute chè epi ki fèt vit. Renovasyon sa yo amelyore sante anviwònman an, sante sosyal ak sante fizik nan katye ki pa gen anpil resous, yo kenbe katye yo ansanm, epi yo ede moun ki rete la yo dirije efò pou refè ak envesti ankò nan katye yo.
Bati pak koute chè epi li konplike, e souvan yo fè l san moun nan katye a pa patisipe ni sipòte l. PiaT pran yon lòt chemen:
- Se kominote a ki dirije. Moun ki rete nan katye a fè tout faz yo: plan an, travay la, ak antretyen pak la apre. Pwosesis sa a pa sèlman kreye yon pak — li kreye yon kominote.
- Ou ka adapte l. Avèk gid la, moun nan katye a gen tout enfòmasyon yo bezwen pou nouvo pak yo a.
- Li fè moun patisipe. PiaT bay jèn yo yon okazyon pou yo mete enèji yo nan bagay ki pozitif.
- Li pa koute chè. Pou depans yo rete ba, kominote yo chwazi eleman yo vle — tab pou jwe echèk, kote pou fè babekyou, tab piknik, pyebwa, bit flè, ti chemen pou mache, ti kay pou timoun jwe, sèn, yon tonèl ki kouvri, bout pyebwa pou grenpe, elatriye — pou yo ka enstale yo fasil. Pa gen anyen ki chè oswa espesyal pou antere nan tè a, ni gwo konstriksyon.
- Yo pote l rive devan pòt ou. Tout sa ki esansyèl chaje nan yon kamyon epi yo pote l sou teren an, kote volontè nan kominote a bati pak yo a ansanm — tankou yon konbit.
- Pase l bay lòt. Siksè a atire siksè. PiaT mete yon gwoup moun ki deja bati pak ansanm, ki pare pou ede moun k ap kòmanse wout pa yo.
“Park in a Truck pèmèt kominote yo amelyore tèt yo, epi li sèvi moun ki rete nan katye a toutbon olye li fè yo kite kay yo.”
— DeWayne Drummond, Mantua Civic Association
Prensip ak objektif
Repanse kijan yo fè desen, bati epi kenbe rezo sosyal, ekolojik ak ekonomik nan vil yo. Men sa nou kwè.
- Mete egalite an aksyon grasa patisipasyon ak aksè — kraze vye abitid kote desizyon yo pran san jistis, ofri jèn yo bon chemen, kreye kote pou moun fè nouvo lyen epi kenbe ansyen yo, anbeli zòn yo epi bati fyète nan kominote a, kreye yon “sant” nan katye a ak evènman, aktivite ak rankont san plan.
- Kreye okazyon pou tout moun aprann — devlope kapasite lidè elèv lekòl segondè yo pou yo vin “anbasadè pak la”, ankouraje moun aprann ak men yo nan jaden kominotè ak evènman, travay ak lekòl ak òganizasyon edikasyon nan zòn nan pou fè kou ak atelye, anseye vrè konpetans konstriksyon ki itil nan lavi ak nan travay.
- Respekte epi bati sou fòs, resous ak rezo ki deja egziste nan kominote a — akeyi tout kalite evènman ak aktivite kominotè, louvri pòt la pou tout moun, ankouraje tout moun santi yo fè pati, fè plizyè jenerasyon patisipe ansanm, onore istwa katye a ak kilti lokal la.
- Bay ekonomi lokal la yon pouse — sèvi ak materyèl ki soti nan zòn nan, ki dire lontan epi ki pa toksik, fè valè kay ak tè yo monte epi ankouraje ekonomi lokal la, fè teren ki pa sèvi yo vin itil.
- Goumen kont chanjman klima — diminye chalè “zile chalè” vil la grasa pyebwa ou plante epi ogmante kote polinizatè ka viv, diminye domaj dlo lapli ak inondasyon, kreye yon rezo pak ki konekte ti zile kote bèt ka viv byen, ofri okazyon toupre lakay pou moun konekte ak lanati, sèvi ak plant natif ki pa mande anpil antretyen epi ki gen anpil valè pou bèt sovaj, sèvi ak metòd òganik pou pa bezwen pwodui chimik kont ensèk, ranmase dlo lapli epi sèvi avè l ankò.
- Ankouraje sante kominote yo — ankouraje moun fè aktivite fizik, bay kote pou moun plante manje epi fè zanmi yo pataje nan kominote a, kreye espas pou lespri moun repoze, pou lajwa ak amitye, bay moun aksè fasil epi an sekirite nan lanati deyò, ofri okazyon toupre lakay pou moun konekte ak lanati.
Poukisa yon pak?
Pran yon gwo souf epi imajine ou nan yon jaden, oswa chita anba yon pyebwa ki plen fèy vèt k ap souke dousman nan van an. Zwazo ap chante, epi ou santi bon odè flè prentan. Petèt ou tande timoun k ap ri ak kè kontan pandan y ap sote sot sou yon wòch al sou yon lòt, oswa granmoun k ap pale ti pale pandan y ap travay jaden toupre a. Kijan ou santi w?
Nou tout konnen lajwa ak kalm nou santi lè nou nan lanati. Kidonk li pa yon sipriz lè rechèch syantifik konfime ke sèlman rete toupre yon pak fè w an pi bon sante, epi pase tan nan yon pak — kit w ap mache, kit w ap monte bisiklèt, kit w ap jis repoze — bon pou lespri w ak kò w.
“Park in a Truck se yon pwosesis ki bay kominote yo pouvwa pou yo chanje katye yo, yon teren apre yon lòt.”
— Fondatè PiaT, Kim Douglas
Nan paj ki vin apre a, gen kat fason diferan moun ka jwi avantaj pak nan katye:
- Avantaj sosyal. Pak yo fè moun soti lakay yo. Se kote ki pratik pou moun rankontre — pou bwè yon kafe, jwe echèk, oswa pou evènman katye a òganize: espas kote moun an sekirite, espas pou grandi, resous pou pataje, espas pou rankontre. Menm lè moun ap bati pak yo a, sa ede kominote a vin pi sere. Pou pataje. Pou geri. Pou fete.
- Avantaj ekonomik. Yon pak ka bay ekonomi lokal la yon pouse. Pak yo ka tounen ti mache kote moun nan katye a vann sa yo fè ak men yo. Biznis nan zòn nan mache byen lè gen pak toupre ki atire vizitè ak kliyan: plis moun k ap pase a pye, sipò pou atizan lokal, sipò pou machann k ap deplase, mwens depans enèji, CO₂ ki rete fikse nan pyebwa ak tè. Pak yo fè valè kay yo monte tou, epi yo atire fanmi k ap chèche yon katye ki pa twò chaje, ki gen plis espas vèt ak plis bagay itil.
- Avantaj pou lanati. Espas vèt, kèlkeswa gwosè yo, bay gwo avantaj pou anviwònman an. Ti pak yo ka bay bèt sovaj lokal ak bèt k ap pase yon bon kote pou yo viv, epi yo ka sèvi kòm kote enpòtan pou polinizatè: lè ki pi pwòp, eleman nitritif ki fè wonn yo nan tè a, kote pou bèt viv, plis kalite bèt ak plant, dlo lapli ki antre nan tè a. Espas vèt yo esansyèl pou bwè dlo epi diminye inondasyon nan vil la. Tout bagay sa yo ede kont chanjman klima.
- Avantaj pou sante. Lè w nan espas vèt, sa bon pou sante mantal ou ak pou byennèt lespri w, plis pase sa aktivite fizik sèlman ka fè. Pak yo ede tansyon desann, yo ogmante byennèt sosyal, epi yo ankouraje bon abitid pou sante: lè pwòp, tanperati ki pi fre, plis egzèsis, plis konfò, mwens estrès. Avantaj yo menm pi gwo pou fanmi ki pa gen anpil lajan. Yon pak chak jou kenbe doktè a lwen.
Yon rezo pak
Lè pwòp, dlo pwòp, ak pwoteksyon ti espas vèt ki rete yo esansyèl pou katye vil yo an sante. Malerezman, anpil zòn nan vil yo gen yon long istwa polisyon, move jesyon dlo lapli ak espas louvri moun neglije, men yo pa gen resous pou rezoud pwoblèm sa yo. Lè kominote yo sèvi ak volonte moun ki rete la yo genyen pou chanje katye yo, yo ka jwe yon gwo wòl nan kreye anviwònman vil ki an sante, ki fè lanati retounen nan vil nou yo. Inisyativ Park in a Truck la gen anpil objektif, men youn nan pi enpòtan yo se ede kominote yo bati ti oazis natirèl ki dirab nan vil la.
Lè yo mete yo ansanm nan yon rezo vèt pou tout vil la, yon pak Park in a Truck fè desen kreye koridò kote bèt sovaj ka pase ak viv, ak zile vèt ki fè gwo chalè deyò a desann — chalè sa a vin sou efè “zile chalè vil la”. Inisyativ vèt kominote yo dirije se yon fason enpòtan pou ede kreye pak ki gen anpil kalite plant ak bèt epi ki louvri pou plis moun. Pak sa yo ap ede nou ale nan direksyon yon sosyete ki pi dirab, ki voye mwens kabòn nan lè a.
PiaT pèmèt kominote yo kreye, bati epi viv nan kominote ki dirab, jis, an sante epi ki gen lajwa.
Gade kat entèaktif la sou entènèt, oswa lis pak ki anba a.
Kisa yon polinizatè ye?
Polinizasyon enpòtan pou yon ekosistèm ki solid epi ki an sante. Youn sou chak twa mòso manje ou manje depann de polinizatè. Pòm, zanmann, zoranj, zaboka, pèch, pwa (pear), prin, seriz, alfalfa, bluberi, vaniy, kranbèri (cranberry), tomat, kiwi, fig, kafe, frèz, mi nwa (blackberry), franbwaz, sitwon, sitwon vèt, berejèn, kumkwat, nektarin, rezen ak kakawo (chokola) — tout depann de yo.
Polinizatè yo se yon pati esansyèl ak vital nan polinizasyon an — se bèt ak ensèk ki ede pote polèn kote li bezwen ale. Zwazo, myèl, papiyon, chòvsourit ak anpil lòt bèt se polinizatè.
Polinizasyon se yon pati esansyèl nan fason plant yo repwodui. Polèn ki nan antè yon flè (pati mal plant lan) fwote oswa tonbe sou yon polinizatè. Polinizatè a pote polèn sa a sou yon lòt flè, kote polèn nan kole sou stigma a (pati femèl la). Flè ki fekonde a pita bay fwi ak grenn.
Èske w konnen poukisa kèk myèl fè bri vwonnvwonn? Gen kèk plant, tankou tomat ak bluberi, ki lage polèn yo pa de ti twou piti piti nan chak antè. Myèl yo mòde antè yo, yo kenbe fò, epi yo vibre pou souke polèn nan soti nan flè yo.
Gwosè a pa enpòtan
Pa bloke sou lide ke yon pak dwe gwo. Menm pi piti moso tè a ka tounen yon espas lanati — yon kote zwazo, myèl ak lòt polinizatè ka jwenn yon bon flè pou fè travay yo. Yon ti kare 4×4 devan lakay ou, oswa menm yon bwat flè nan fenèt, ka bay anpil nan menm avantaj yon pi gwo pak bay. Nou rele yo Park Patch (ti kwen pak).
Park Patch yo tankou jaden lakay…men plis toujou. Yo fè pati yon rezo pak pou tout kominote a oswa tout vil la, ki konekte moun ak polinizatè pou amelyore anviwònman an ak kalite lavi tout moun. Polinizatè yo bezwen manje, dlo, kote pou yo kache…epi yo bezwen youn lòt. Park Patch yo se kòmansman yon bagay ki pi gwo.
Park Patch se yon bon fason pou mete men w nan tè a toutbon. Devlope konpetans ou epi enspire vwazen ou yo — bati yon Park Patch!
Sis etap yo
Kidonk, kijan kominote w ka jwenn yon nouvo pak? Yon fason se ta al jwenn manm konsèy minisipal ou a epi eseye fè vil la bati youn pou nou. Men sa ka pran plizyè ane planifikasyon, epi pak koute chè. Olye de sa, e si yon kominote te ka fè desen epi bati pwòp pak li? Se egzakteman sa gid Park in a Truck la ap pèmèt ou fè. Rechèch montre pwojè pak kominote a dirije ankouraje fyète nan kominote a, ba li pouvwa, epi fè l pi an sekirite.
Liv sa a esplike etap kle pou bati pak ou a nan sis chapit: Jwenn teren, Òganize, Evalye, Reve, Kreye ak Pran swen. Chak chapit ba ou yon konpreyansyon jeneral sou etap la. Apre sa, lè w pare pou w kòmanse, ale nan kaye travay chapit sa a pou w antre nan detay yo.
Avi legal
Rekòmandasyon ki nan gid sa a baze sou fason yo konn fabrike ak bati bagay nòmalman. Thomas Jefferson University, Laboratwa pou Inovasyon Sosyal li a, Park in a Truck, ak pwofesè, anplwaye ak patnè yo pa garanti rekòmandasyon sa yo egzat, pa garanti rezilta yo ka bay, ni pa garanti yo fyab, epi yo pa responsab pou domaj oswa blesi moun oswa byen ka sibi lè yo sèvi ak yo. Lè w sèvi ak rekòmandasyon sa yo, sa vle di ou aksepte sa. Tout avi legal la nan Resous.
Gid sa a se yon dokiman k ap travay toujou — yon travay ki poko fini, youn nan plizyè vèsyon ki pral pibliye. Nou aprann yon bagay nan chak reyinyon kominote, chak vwayaj nan magazen materyèl, ak chak pak ki bati. Tanpri pataje lide w, kesyon w oswa sijesyon w (an anglè): ParkinaTruck@jefferson.edu.
